Bir Toplumun Zihniyeti Nasıl Değişir?

Bir toplumun fikri nasıl değişir? En yakınınızdakinin bile fikrini değiştirmek bu kadar zorken  herkesin zihniyetini değiştirmek nasıl mümkün olabilir?

Bundan on sene önce sahip olduğumuz fikirlerimiz nasıl değişti? Ne oldu da biz “Avrupa Birliği”, “Özelleştirme”, “İdam cezası” gibi önemli konularda fikir değiştirdik? Acaba farkına vardık mı yaşadığımız bu değişimin nasıl gerçekleştiğinin?

Her siyasi lider kendi vizyonunu benimsetmek, insanları etkilemek, onların zihniyetini değiştirmek ister. Siyasi liderlerin var oluş nedeni budur. Nathan Gardels‘in dediği gibi, “Siyaset dünyasının liderlerine, yaşadığımız dünyayı biçimlendirme görevi verilmiştir.” Fakat insanların düşüncesini değiştirmek kolay iş değildir. Değişime direnen sadece muhafazakârlar değildir, en açık fikirliler bile değişime direnç gösterirler.

Topluluklarda zihniyet, gelenekler, değer yargıları, toplum psikolojisi gibi birçok değişkenin etkileşimiyle oluşur ve zamanla kemikleşir. Toplumların zihniyeti hiç değişmeyecek zannedilir.

Howard Gardner’a göre, zihniyetleri değiştirmeye talip olan bir siyasi liderin atması gereken mecburi adımlar vardır. Eğer lider bu adımları atmazsa yeni düşünce biçiminin daha iyi olduğuna seçmenleri ikna etmesi mümkün değildir.

1- Liderin önce değişimin neden gerekli olduğunu (mantığını) ve yeni zihniyetle toplumun nasıl ilerleyeceğini anlatması gerekir. İnsanların yeni bakış açısını anlamaları gerekir. Ama “anlamak”, “ikna olmak” değildir.

2- Çoğumuz bize sunulan mantığı anlasak da kendi inançlarımıza sarılmayı tercih ederiz. Mevcut zihin kalıplarımız yeni düşünceyi kabul etmemizi engeller. Bu nedenle liderlerin, mantığın yanı sıra insanların duygularına, ruhlarına hitap edecek bir dili de kullanmaları gerekir. Liderler topluma ilham verdikleri ölçüde destek bulurlar.

bir-toplumun-zihniyeti-1

3- İnsanların hepsi aynı anlatım yoluyla anlayamayabilir. Herkesin anlama, irdeleme, özümseme şekli farklıdır. Liderlerin kendi vizyonlarını kitlelere aktarabilmek için  farklı anlatım yollarını denemeleri gerekir.

4- İnsanların inançlarının değişmesinde bazen  başlarına gelen büyük olaylar da etkili olur. Bunlar ortak sevinçlerimiz ya da deprem, ekonomik krizler gibi felaketler de olabilir. Gerçek hayatın beklenmedik sevinçleri ya da felaketleri de zihniyetleri değiştirir. Özelimizde olduğu gibi toplum içinde de düşüncelerimiz hayatın gerçek koşulları tarafından şekillenir. Liderler, bu “gerçek hayat olaylarını” kendi vizyonlarını anlatmak için bir kaldıraç olarak kullanmalıdırlar.

5- Liderin hitap ettiği kitleyle aynı dalga boyutunda olabilmesi gerekir. İnsanlar kendileriyle “aynı frekansta” olan liderlerle bağ kurarlar. Duygusal bağ kurmadan değil bir toplumu, tek bir kişiyi bile ikna etmek mümkün değildir.

Tarih boyunca bazı liderler toplumun algısında, inançlarında, değerlerinde ve davranışlarında köklü değişimler yaratma başarısını gösterdiler. Mahatma Gandi böyle bir liderdi. Gandi şiddete şiddetle, silaha silahla karşılık vermediği; düşmanlığı sevgiyle; saldırıyı merhametle karşıladığı için zihniyetleri değiştirebilmiştir.

Gandi’nin düşmanları hiç alışık olmadıkları bu “garip mücadele” karşısında hiçbir şey yapamaz hale geldiler. Gandi’ye göre şiddete başvurmadan mücadele etmek, cesurların en yüce erdemiydi.

Güney Afrika’da Mandela da Gandi’nin yoluna benzer bir yol izledi. Gerek Gandi gerekse Mandela sadece zihniyetleri değiştirmekle kalmadılar, tarihin akışını da değiştirdiler ve başka toplumlara da rol model oldular.

bir toplumun zihniyeti nasıl değişir

Turgut Özal ve Margaret Thatcher, çok eleştirilmiş olsalar da kendi toplumlarının zihniyetlerini değiştiren liderler oldular.

Türkiye, Turgut Özal’ın liderliğinde 1980’li yılların başında “Liberal Ekonomi” dönemine girdi ve ekonomi rekabete açıldı.  Keşke bu dönem daha iyi yönetilebilse ve bugün herkesin eleştirdiği yozlaşmalar hiç meydana gelmeseydi ama bütün olumsuzluklara rağmen Özal döneminde Türk ekonomisi dış dünyayla bütünleşmeye başladı ve her yıl güçlenerek bugün dünyanın 17. büyük ekonomisi oldu.  Özal Türkiye’nin önünü açtı.

Özal verdiği röportajlarda sık sık “Türkiye’de ne turizm ne imar ne de başka bir konu… En önemli şey zihniyet değişimidir. Biz Türkiye’deki insanların zihniyetini değiştirdik.” derdi.

Keza “Demir Lady” lakabıyla anılan Margaret Thatcher döneminde de İngiltere’de bir zihniyet devrimi yaşandı. Thatcher dönemi İngiltere’de büyük bir sosyal ve ekonomik değişimin yaşandığı yıllar oldu.

Siyasi liderleri kahraman yapan onların zihniyetleri değiştirme becerileridir.  Liderler savundukları zihniyet değişiminin bizzat temsilcisi olduklarında,  Gandi’nin söylediği gibi “kendileri değişimin kendisi olduklarında” zihniyet değişimini gerçekleştirebilirler.

Einstein der ki: “Zihniyetleri değiştirmek, atomu parçalamaktan  daha zordur.” Ancak bir toplumun ilerleyebilmesi için zihniyetini değiştirmekten başka çaresi de yoktur.  Zihniyet Değiştirmek Atomu Parçalamaktan Zor!


Yorumlar

  1. Bazen toplumlar da bireyler gibi davranabiliyor. Çılgınlıklar (!) yapabiliyor…

    Hitler adında bir lider Alman toplumunun o devirde büyük çoğunluğunun sevgisini kazanan, büyük Almanya yaratma yolundaki "kavga"sını alkışlıyordu. Bugün ise Hitler dediğimizde Almanlar başlarını öne eğiyorlar. Bir toplumun değer yargılarını, yaşam tarzını, hayatını algılama şeklini değiştirmek zor olmakla beraber imkansız değil. Bir kitle hipnozu gibi. Büyük halk kitlelerinin bir hedefe yöneltilmesi tıpkı hipnotik bir etki gibi… Hitler konuşmaları ile verdiği enerji ile kitleleri peşinden sürükleyebildi. En kötü kararlarını bile Alman Halkının çoğu alkışladı, o kararların peşinden koştu…

    Burada önemli olan "toplumsal mimarlığın", "toplumsal yapıyı" ne tür bir estetik kaygıyla değiştirdiğidir diye düşünüyorum. Konu ahenk ve estetik konusudur. En fonksiyonel yapıyı, inşaatı yapıp; 900 katlı bir gökdelen elde edebilirsiniz ama estetik açıdan o bir "ucube" ise fonksiyonellik sadece mekanik bir fayda verecektir.

    Keza "toplum" da öyle, kişi başına düşen milli gelir isterse "20bin dolar olsun", değer yargıları, hayatı algılayışı, estetik anlayışı düşük ise; o paralar; "sadece tüketmek" yarışı için kullanılıyorsa, refah algısı sadece "mekanik" bir olgudur diye düşünüyorum. "Yozlaşarak zenginleşmek" ilerleme değildir gibi geliyor bana. İlk-orta öğretimde resim ve müzik eğitimine ayrılan (!lütfedilen) ders saati bize nekadar estetik bakışımız olduğunun referansıdır diye düşünüyorum. Beynimizin sadece mantık ve parayla ilgili kısmını çalıştırarak bir toplumun ilerleyebileceğini düşünemiyorum… Ve şu an ülkemizde yaşatılan budur diye düşünüyorum; "yozlaşma"

    Dilerim ülkemizde de bir gün gerçek aydınlanma çağı başlar, "bilim ve sanattaki" gerçek değerler ortaya çıkar ve övünç kaynağımız bunlar olur.

    Sevgilerimle,

    Tanjan ÖZBİLGİ

  2. Yazının ilk yarısı (resime kadar) proje sunanların, yeni fikirlerini savunanların kendilerini ifade etmede yol haritası olmuş. Tek kelimesini bile fazla değil.

Bu yazıda yeni yorumlara izin verilmiyor.

Konuyla İlgili Makale ve Linkler

  1. Howard Gardner, “Changing Minds: The Art and Science of Changing Our Own and Other People’s Minds”, Harvard Business School Press, 2004

    http://www.howardgardner.com/books/covers/12052_Gardner_General.pdf
  2. New Perspectives Quarterly

    http://www.digitalnpq.org/about/gardels.html
  3. Changing minds organization

    http://changingminds.org/
  4. Lauren Keller Johnson “Tactics for Changing Minds”

    http://hbr.org/product/tactics-for-changing-minds/an/P0511C-PDF-ENG?Ntt=Changing%2520minds
  5. Power of Persuasion Collection

    http://hbr.org/product/baynote/an/1496BN-BUN-ENG?referral=00506&cm_sp=baynote-_-customers_who_viewed-_-1496BN-BUN-ENG
  6. Larry Hirschhorn, “Campaigning for Change”

    http://hbr.org/2002/07/campaigning-for-change/ar/1
  7. Jayme Alexandre de Lima “Managing Change: Winning Hearts and Minds”

    http://hbr.org/product/managing-change-winning-hearts-and-minds/an/B0901D-PDF-ENG?Ntt=Changing%2520minds
  8. John Quelch, “How Political Marketing Can Learn from Consumer Marketing”

    http://blogs.hbr.org/quelch/2008/01/how_political_marketing_can_le.html
  9. Nelson Mandela

    http://www.nelsonmandela.org/index.php
  10. Mahatma Gandhi

    http://www.mkgandhi.org/
  11. Mahatma Gandhi, History & Politics, UCLA

    http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Gandhi/gandhi.html
  12. Margaret Thatcher

    http://www.guardian.co.uk/politics/margaretthatcher