Kutlamalar Bizi Birbirimize Yakınlaştırır

Eski yılı uğurlamak, yeni yılı kutlamak –belki Noel’le karıştırıldığı için- bir Hıristiyan adeti olarak görülse de aslında bütün toplumlara ait bir gelenektir. Tarihin bilinen en erken dönemlerinden beri yeni yıl kutlamaları, bütün toplumların geleneklerinde var.  Yeni yıl kutlaması dine değil, kültürlere aittir. Bütün toplumlarda insanlar yeni yıldan; sağlık, mutluluk, iyilik, bereket, huzur ve barış beklerler. Yeni yıl kutlamaları aynı zamanda, insanların geçmiş yılın muhasebesini yapma, yeni yılda yeni kararlar almalarına da vesile olur.

İ.Ö. 11000 yıllarına uzanan Göbeklitepe’de ilk tören alanlarına ait mimari kalıntılara rastlanıyor. Çatalhöyük sakinlerinin (İ.Ö. 6500) av bereketi için görkemli törenler düzenledikleri biliniyor. Bütün insanlar, kendi geleneklerine uygun kutlamalar yapıyorlardı. Meşhur felsefeci Wittgenstein, insanın bir tür “törensel hayvan” (ceremonal animal) olduğunu söyler.  Antropologlara göre kutlama yapmayan topluluk yoktur. Tören insana özgü bir davranıştır.

Yeni yılı, baharın gelmesini (Hıdrallez, Newroz),  doğum günlerini, yeni doğan bebekleri, şirket kuruluşlarını, nişanları, evlilik yıldönümlerini, kahramanlık günlerini, dini bayramları, mezuniyet ya da emekliliği, ilk ev ya da araba almayı kutlarız. Ailemizde yaptığımız kutlamalar olduğu gibi, çalıştığımız kurumlardaki kutlamalar, toplum olarak kutladığımız günler vardır.

Anadolu kültürlerinin bayramları üzerine çalışmalar yapan Akdoğan Özkan, Sünni, Alevi, Ortodoks, Katolik, Yahudi, Nusayri, Süryani ve diğer inanç gruplarına ait bayramların birçok benzerlikler içerdiğine dikkat çeker. İnançları ne kadar farklı olursa olsun bu kültürlerin kutlamaları birbirine benzer. Muharrem ayının onuncu gününde aşure yapmak sadece Müslümanlara ait bir gelenek değildir. Nuh Peygamber’in Büyük Tufan’da elinde kalan son malzemelerle yaptığı bu tatlı, İslamiyet’ten önce İsrailoğulları’nda da vardı, günümüzde Ermeniler, Rumlar, Bulgarlar ve Sırplarda da vardır.

Sadece Anadolu’da değil, dünyanın farklı coğrafyalarında yapılan kutlamalar da pek çok açıdan birbirine benzer. Peru ve Guatemala’da Mayaların yaptığı kutlamalarla Orta Asya Şamanlarının ya da İran bölgesindeki Zerdüştlerin kutlamaları arasında pek çok ortak nokta vardır. Kökleri Pagan geleneklerine dayanan bağbozumu şenlikleri hemen her kültürde mevcuttur. Kutlamalar evrenseldir.

Kutlamalar bizi birbirimize yakınlaştırır

Yazın bitişini ve mahsullerin toplanmasını kutlayan Almanların Oktoberfest’i de Protestanların Martin Luther’in anısına “St. Martins Day” adıyla yaptıkları kutlamalar da  Çin’deki Ay Festival’i de (Moon Festival) Amerika ve Kanada’da kutlanan “Şükran Günü” de hep aynı anlamları içerir. Hepsinin kökeninde uzun emekler sonunda elde edilen hasada şükretmek, uzun kışı aylarını aç kalmadan geçirecek olmaya şükran duymak vardır.

Kutlamalar bizim sıradan hayatlarımıza renk, neşe ve coşku katar. Kutlamalar sıradan bir yemeği “ziyafete”, bir buluşmayı “şenliğe”, bir yabancıyı “arkadaşa” dönüştürme gücüne sahiptir. Törenler ve kutlamalar sayesinde taze bir enerjiyle dolarız. Kutlamalar insanları birbirine yaklaştırır, ruhlarımızı yumuşatır. Bütün kültürlerde kutlamalar barışa vesile olur, hayatımıza anlam katar.

Antropolog Jan Assman kültürel belleğimizin, bayramlar ve kutlamalarla şekillendiğini söyler. Bayramlar ve kutlamalar hangi nedenle yapılırsa yapılsın mutluluk, sevgi, güven duygusu yaratırlar. Kutlamaların yapıldığı mekanların düzenlenmesi, yemeklerin yapılması, işbirliği, dayanışma ve paylaşım duygularının yücelmesini ve toplumda yerleşmesini sağlar.

Her kutlama, birbirini tanımayan insanlar arasında bile, sessiz bir aidiyetin kurulmasına vesile olur. Kutlamalar sırasında insanlar, birlikte sevinir, yardımlaşır, iyiliği paylaşırlar. Kutlamanın yarattığı duygusal enerjiyle insanlar kendilerini daha güçlü hissederler. Bayramların ve kutlamaların bir gelenek olarak devam ettirilmesi, bu olumlu duyguların toplumda yaygınlaşması ve toplumsal aidiyeti kuvvetlendirmek içindir.

Hangi amaç etrafında düzenlenirse düzenlensin her kutlama toplumsal ve kültürel bir “anlam yaratma” kaynağıdır.

Yılın ilk gününden son gününe kadar, çeşitli vesilelerle birçok özel günün varlığı bir tesadüf değildir. Resmi ve dini bayramların yanı sıra yılbaşı, sevgililer günü, dünya kadınlar günü, anneler ve babalar günü, öğretmenler günü, hacı Bektaş Veli anma günü, Şeb-i Aruz ya da yöresel olarak düzenlenen kiraz, kayısı şenliklerinin hepsi bize toplumsal hayatımızın döngüsünü hatırlatır ve her birinin anlamının bilincine varmamızı sağlar.

Törenler insanların önem verdikleri değerleri ifade etmelerine imkan verir. Törenler toplum için anlamlı olanı ifade etmenin en önemli etkinlikleridir.

Durkheim, tören ve kutlamaların toplumda canlandırıcı bir işlevi olduğunu söyler. Kriz anlarına, zor dönemlere tesadüf eden tören ve kutlamalar moral tazeler.

Kutlama yapmak bize ilk insandan kalmış bir mirastır. Ben insanların kendi özel günlerinden tutun da dini ve milli kutlamalara kadar bütün kutlamaların değerini bilmemiz, hepsinin hakkını vermemiz gerektiğini; sağlığımız elveriyorsa kısa bir süre için günlük hayatımızın dertlerini bir kenara bırakıp bu kutlamalara katılmamız gerektiğini düşünüyorum.

İster özel hayatlarımızda ister kurumsal ve toplumsal hayatımızda olsun kutlama anlarını sahiplenmek; kutlamanın coşkusunu, birlik ve dayanışma ruhunu paylaşmak kalplerimiz arasında köprüler kurar. Hangi mezhebe hangi siyasi görüşe hangi düşünceye ait olursak olalım, bu topraklarda yaşayan insanları birbirine bağlayan çok değerli bağlar var. Bu güçlü bağların değerini bilmeliyiz. Ben bizi “birbirimize bağlayan” bu bağların, “bizi bölen” unsurlardan çok daha güçlü olduğuna inanıyorum. Yeni yılı karşılamak bütün dinlerin, bütün kültürlerin sahiplendiği, “temiz bir sayfa açmak” anlamına gelen bir gündür. Yeni bir yıla başlarken paylaşma, dayanışma ve iyilik duygularını yüceltebiliriz. Bu özel güne biz hangi anlamı yüklersek bizim için o anlama bürünür. Ortak bir ruh oluşturma fırsatı olarak görürsek bu gün, gerçekten hepimiz için özel bir anlam ifade eder.

Yeni yılının hepimize mutluluk ve huzur getirmesini dilerim.

5 COMMENTS

  1. Merhaba,
    zihnimizi açan yazılarınız için teşekkürler.
    satır arasında şiiler aşure ve kutlama sözcükleri yanyana gelmiş.
    Şii ler Aşura günü yas tutar. Zira Kerbala katliamında Peygamber torunları diğer müslümanlar tarafından katledilmiştir. Ancak egemen sunni-emevi hegomonyası bu siyasi ve inanç olayını aşureyi kutlamayı devam ettirmiş ve gelenekselleştirmiş. Şimdi sünninin kutladığı şiinin matem tuttuğu gün gibi “istisna” günler / takvimler de vardır.
    Ötekinin değerlerini bilmeden, bilse de önemsemeden gün dayatmak sosyal risk getiriyor.

    Noel ve yılbaşı ayrımı konusuna dikkat çekmeniz çok iyi. Nitekim herkesin yılbaşı kutlama isteğini Noel diye engelleyen, kutlayanı afaroz eden bağnazlık tehlikeli olabilir.

  2. Sevgili Temel Bey
    Yazınız çok güzel, en ufak bir kutlamaya tahammülü kalmayan, her kutlamanın arkası da özel amaçlar arayan anlayış maalesef ülkemizde birlikte mutlu olma, birlikte güzel duyguları paylaşabilmeyi imkansız kıldı. Oysa sizin anlattığınız gibi tamamen “insanca” bir özellik.
    Bu vesile ile sizinde yeni yılınızı kutluyorum, 2014’ün yaşamlarımıza sağlık, huzur, işlerimize başarı ve kazanç, ülkemize barış ve huzur getirmesini diliyorum.

  3. Teşekkür ederim Bora. Düzelttim; yas günlerinin de birlikteliği anma ve kutlama günleri olduğunu unutmayalım. Sevgiler. Temel

  4. Sevgili Temel,
    2013 yılının son yazısı da harika olmuş. Bütün bir yıl boyunca, senin yazılarını büyük bir keyifle okudum. Bizlere çok geniş bilgi dağarcığından damıtılmış bilgiler aktardın. Biz de senin bu çağlayanından yararlanmaya çalıştık.
    Mutlu yıllar dilerim.

    Levent Şimşek

  5. Temel Bey,

    Bu enerji dolu yazı için teşekkürler.
    2014 cok güzel bir yıl olsun.

    Sevgilerimle,
    Mehmet Aksu


KONUYLA İLGİLİ KİTAP ÖNERİLERİ

KONUYLA İLGİLİ MAKALE ve LİNKLER

  1. Anthony Giddens, “Living in a Post-Traditional Society”
    http://books.google.com.tr/books?id=KqGRmn29488C&pg=PA56&lpg=PA56&dq=Anthony+Giddens+Living+in+a+Post-Traditional+Society&source=bl&ots=jzsqIR1edV&sig=KPyPaKP8t0Yc1_g7mxGZc4pxvxQ&hl=tr&sa=X&ei=THDAUsfyLKHL0QX_noDwAQ&ved=0CDEQ6AEwAQ#v=onepage&q=Anthony%20G

  2. Eric Schwimmer, “The Ceremonial Self”
    http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Memoirs_(Additional)/No._48%3A_Man_and_a_half%3A_essays_in_Pacific_anthropology_and_ethnobiology_in_honour_of_Ralph_Bulmer/Part_III%3A_Social_and_Symbolic_Systems/The_Ceremonial_Self,_by_Eric_Schwimmer,_p_356-363/p1

  3. Mayalar'ın 'Kıyamet' Kutlaması, Video
    http://www.izlesene.com/video/iste-mayalarin-kiyamet-kutlamasi/6789923

  4. Dr. Neill Neill, “Rituals for Celebration and Life”
    http://www.neillneill.com/rituals-for-celebration-and-life

  5. Prof. Dr. Erman Artun, ”Türk Halk Kültüründe Hidrellez“
    http://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/erman_artun_turk_halk_kulturunde_hidrellez.pdf

  6. Prof. Dr. Erman Artun, “Türk Halk Kültüründe Nevruz“
    http://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/erman_artun_turk_halk_kulturunde_nevruz.pdf

  7. “Hıdrellez Bayramı”
    http://aregem.kulturturizm.gov.tr/TR,12700/hidrellez-bayrami.html

  8. Yücel Demirer, “Tören, Simge, Siyaset- Türkiye’de Newroz ve Nevruz Kutlamaları”
    http://www.dipnotkitap.com/index.php?option=com_content&view=article&id=158:toren-simge-siyaset-turkiyede-newroz-ve-nevruz-kutlamalari-yucel-demirer&catid=2:son-cikanlar&Itemid=13

  9. Wikipedia, “New Year's Day”
    http://en.wikipedia.org/wiki/New_Year's_Day

  10. A History of the New Year
    http://www.infoplease.com/spot/newyearhistory.html

  11. History of Ceremonies
    http://www.celebrategirls.com/history.htm

  12. A History Of Ceremonies
    http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60611F83D5F15738DDDA80B94DB405B8984F0D3

  13. [Andreas Höfele; Stephan Laqué; “Humankinds: The Renaissance and Its Anthropologies”, “Celebrating Cultural Heritage”
    http://www.icv.com.au/workspace/uploads/publications/icv-stepping-stones-issue-6-515b61fcb941f.pdf

  14. Dr. Wendy James, “What does Your Halloween Costume Say About You?”
    http://www.drwendyjames.com/category/articles/published-articles/

SIMILAR ARTICLES