20 Nisan 2010
Bu Yazıda
Herkesin aynı düşünüp aynı davrandığı bir ortam, yaratıcılığın olmadığı, tek sesli, fevkalade sıkıcı bir ortamdır. Tek sesli ortamlar ya herkesin şirkete olan umudunu kestiği ya da yönetimin baskısından çekinip sesini kıstığı ortamlardır.
Anahtar Kelimeler kültür, küreselleşme, yaratıcılık, İstanbul, çalışma ortamı, popüler kültür
Ebru Sever Misiniz?
Ne zaman Anadolu denilse herkesin aklına önce “kültür ve uygarlık” gelir. Anadolu üzerine yapılan her konuşmada bu toprakların çok kültürlülüğü anlatılır.
Örneğin antropoloji profesörü Alan Robert Duben, Türkiye’deki çok kültürlü yapıyı ebru sanatına benzetir. Ebru kâğıdına yansıyan renklerin, bir zaman dilimi içinde sadece bir anda var olmuş “geçici bir kalıcılık” olduğunu söyler. Ebru sanatında olduğu gibi Anadolu'daki kültürel çeşitlilik, birbirinin içine girmiş, birbirine karışmış renklerden oluşur.
Gerçekten de dünyada çok az coğrafyaya nasip olan bir kültürel çeşitliliğe sahibiz. Çoğu insan, Anadolu Kültüründen söz ederken ‘mozaik’ benzetmesi yapar; ama mozaiğe kıyasla ‘ebru’ benzetmesi daha yerindedir; çünkü hareket, geçişkenlik ve değişkenlik açısından ebru, mozaikteki sertliği ve kalıcılığı barındırmaz. Mozaikte kültürler kendi içlerinde homojen, diğer kültürlerden net farklılıklarla ayrılan, katı, sabit birimlerdir. Ebruda ise sürekli bir devinim vardır. Hemen bir sonraki anda yapılan ebru, farklı bir ebru olur. Bir metafor olarak ebru, kültürlerarası ve insanlar arası geçişkenliği mozaikten daha iyi anlatır.
Sanayi sonrası toplumun en temel özelliklerinin başında gelen “çok kültürlülük” sadece siyaset ya da toplumbilimcileri değil yöneticileri de yakından ilgilendiriyor. Eskiden kültürler kendi içlerine başka kültürlerden kimseyi almadan yaşarken, sanayi sonrası dönemde şehirler, mahalleler, şirketler çok kültürlü yapılar haline geliyor. Bugünün şirketleri artık homojen değil heterojen yapıdaki yerler. Şirketler giderek farklı köken ve kültürden insanların çalıştıkları yerler oldukça, dünyanın büyük metropolleri, yaratıcı sınıfı kendilerine çekmek için rekabet ediyor. (En yaratıcı şehir hangisi?) Uluslararası rekabette bir ülkenin avantaj sağlayabilmesi için o ülkenin şirketlerinin farklı insanları çalıştırması ve bunun için de bu şirketlerin bulundukları şehirlerin yaratıcı sınıfı kendilerine çekecek cazibeye sahip olması gerekiyor. (Richard Florida)
Kültürel çeşitliliğin yönetim alanına yansıması ise “farklılıkları ve çok kültürlülüğü yönetmek” (managing diversity) olarak devasa bir çalışma ve uygulama alanı olarak karşımıza çıkıyor. Douglas Courter’ın dediği gibi: “Yakın gelecekte hepimiz, farklı kültürlerden insanlarla, daha fazla iletişim içinde olacağız. Bu bir seçim değil; zorunluluk. Bu yüzden sınırların arkasına saklanmanın anlamı yok.”
Lou Gerstner’in 1990’lı yılların başında IBM’de hayata geçirdiği proje de tam budur. Bu efsanevi CEO, Diversity Task Force ismini verdiği sekiz grupla hiçbir cinsiyet ayrımı yapmadan -gay ve lezbiyenler de dâhil olmak üzere- Asyalılar, Hispanikler ve siyahlara kadar IBM’i oluşturan herkesi anlamak ve her birinin farklılığını IBM’nin kültürel zenginliğine katmak üzere bir çalışma başlattı. Bu çalışma sayesinde IBM, sadece kendi çalışanlarını tanımakla kalmadı aynı zamanda faaliyet gösterdiği ülkelerdeki insanların da kültürel çeşitliliğini anlama imkânı buldu. Bugün geriye bakıp, IBM’in gerçekleştirdiği başarılı dönüşümü analiz edenler, Lou Gerstner’in kültürel farklılıkları yönetme yeteneğini saygıyla anıyorlar.
Bir ortamda farklı kökenlere sahip insanların bir arada yaşaması, söz konusu ortama her anlamda fayda sağlar. Çok kültürlü bir yapıda oluşacak kültürel sinerji, her zaman yaratıcılığı arttırır. Farklı bakış açılarının bir araya gelmesi daha önce hiç düşünülmemiş çözümler üretir.
Değişik kültürden gelen insanların dünyayı anlayış şekilleri de değişiktir ve yaptıklarını da değişik şekillerde yaparlar. Bugünün rekabet ortamında, ihtiyacımız olan esnekliğin, yaratıcılığın ve yüksek enerjinin ancak farklılıkların kucaklanmasıyla elde edileceğine inanıyorum.
Bugünün liderleri organizasyonlarında, herkesin aynı fikirde olduğu bir uyum ortamı yaratmak yerine farklılıkları beslemek zorundalar. Herkesin aynı düşünüp aynı davrandığı bir ortam, yaratıcılığın olmadığı, tek sesli, fevkalade sıkıcı bir ortamdır. Tek sesli ortamlar ya herkesin şirkete olan umudunu kestiği ya da yönetimin baskısından çekinip sesini kıstığı ortamlardır.
Çeşitlilik doğanın bize öğrettiği bir kanundur. Yaratıcılık için bir ortamın çok kültürlü olması, tıpkı doğal hayatın sürdürülebilmesi için ekolojik çeşitlilik kadar vazgeçilmezdir.
İçinde yaşadığımız dönemin en kıt kaynağı sermaye ya da hammadde değil yaratıcılıktır. Farklılıklar yaratıcılığı besler, enerjiyi ve dinamizmi yükseltir. İlerleme,değişik türlerin bir arada hayat bulduğu ortamlarda mümkün olur.
Aslında bu zamanın ruhunun neyi talep ettiğini anlamak için bugünün başarılı şirketlerine bakmak yeterlidir. Hepsinin ortak paydasında farklılıkları kucaklamanın olduğunu göreceksiniz. Yeni servet yaratma biçiminin öncüleri olan bu şirketler, kültürel farklılıklardan nasıl yararlanacağını herkesten önce fark etti. Yeni ekonominin hâkimi olan Facebook, Apple, Google gibi markalar bu anlayışın örnekleri olarak karşımızda duruyor. Bu şirketlerin liderleri farklılıkları en iyi yöneten liderler. Onlar, “Bir liderin birinci önceliği, yaratıcı insanları çekmektir”(Drucker), anlayışını gerçekten çok iyi özümsemişler.
Sizce “farklılıkların güzelliğini” anlatmak için, şirket liderlerine ebru kursları vermek yararlı bir yöntem olabilir mi?
Konuyla ilgili olarak aşağıdaki kitap ve bağlantıları öneriyorum.
Attila Durak Ebru: Kültürel çeşitlilik Üzerine Yansımalar, Metis 2007
Robert T. Moran and Philip R. Harris, “Managing Cultural Synergy”, Gulf Publishing 1982
Robert T. Moran and Philip R. Harris, “Managing Cultural Differences: Global Leadership Strategies for the 21st Century”, Butterworth-Heinemann 2004
Glen Fisher, “Mindsets: The Role of Culture and Perception in International Relations, Intercultural Press 1997
Charles Hampden-Turner Fons Trompenaars, “Riding The Waves of Culture: Understanding Diversity in Global Business”, McGraw-Hill 1997
Geert Hofstede, Gert Jan Hofstede ,Geert Hofstede “Cultures and Organizations: Software of the Mind”, McGraw-Hill 2004
Aklın Yolu Bindir Talat Halman Kitabı, Türkiye İş Bankası Yayınları nehir söyleşi dizisi
David A. Thomas , “Diversity as Strategy.”, HBR 2004
http://www.ebruproject.com/TR/index.asp
Caleb Rosado, What Do We Mean By “Managing Diversity”?, Southern Connecticut State University,
New Haven, 2006
Chapter 12: Managing Diversity in the Workplace- University of sanfirancisco HR Guide
Jefferson P. Marquis, Nelson Lim, Lynn M. Scott, Margaret C. Harrell, Jennifer Kavanagh,
“Managing Diversity in Corporate America”, An Exploratory Analysis
David A. Thomas, Stephanie J Creary , Meeting the Diversity Challenge at PepsiCo: The Steve Reinemund
Era, Aug 2009
Amy C. Edmondson, Kathryn S. Roloff , Leveraging Diversity Through Psychological Safety, Sep 2009.
David A. Thomas, Robin J. Ely , Making Differences Matter: A New Paradigm for Managing Diversity
Sep 1996
Matthew Guthridge and Asmus B. Komm, Why multinationals struggle to manage talent
A survey shows a strong correlation between financial performance and best practices for managing talent
globally. MAY 2008
