Liderlik Dili, Öykü Dilidir

İnsan, başkasının mantığını kabul etmek istemez.

Bir insanın görüşünü mantıkla değiştirmeye çalışmak tam tersi bir etki yapar. O görüşün söz konusu kişide daha da sağlamlaşmasına yol açar. Çünkü insan kendi fikirlerine o kadar bağlıdır ki başkasının fikrini kabul ettiği zaman kendini zayıf ve kimliksiz hisseder. (Zihniyeti değiştirmek atomu parçalamaktan zor.)

Peki, bir kişinin, bir şirketin veya bir toplumun fikrini değiştirmek için en etkili yöntem hangisidir? Bir insan kendi fikrini bir diğerine nasıl aktarabilir? Nasıl ikna edebilir, karşı tarafın zihnindeki direnci nasıl aşar?

dili-oyku-1

İlk bakışta biraz yadırgatıcı gelebilir ama ikna etmenin en etkili yollarının başında öykü anlatmak gelir.

Her çocuk dünyayı öykülerle kavrar. İyiyi ve kötüyü öyküler sayesinde anlar. Belirsizliğe ve kötülüklere karşı ne yapacağını öykülerden öğrenir. Dinlediği öyküler insanın belleğinde hiç sönmeyen kor bir ateştir. Biraz üflendiğinde hemen alevlenir.

Üstelik öyküler sadece insanın doğduğu coğrafyaya özgü de değildir. Robin Hood ile Köroğlu kökeninde aynı öyküdür. Kerem ile Aslı’nın öyküsü de Romeo ve Juliet’le aynıdır. Kızılderililerin öyküleriyle Yörüklerin öyküleri benzedir. Öyküler evrenseldir, insanlığın ortak bilinçaltını yansıtır. (Carl Jung Archetypes)

İnsan bir öykü dinlediğinde, çocukluğundan beri sahip olduğu bilgiyi hatırlar. Bir insana içinde bulunduğu duruma uygun bir öykü anlatmak onun zaten bildiği bir şeyi ona hatırlatmak, ona dokunmak demektir. Akılla ikna etmek ne kadar zor ve uzun bir süreçse öyküyle ikna etmek bir sihir gibi ansızın ve kendiliğindendir.

Öykü anlatmak bir kıvılcım yakmak gibidir. Dinleyen bu kıvılcımdan ateşlenir ve varılacak yere kendi enerjisi ve kendi isteğiyle ulaşır. Dolayısıyla yaptığı yolculuk kendi yolculuğu, vardığı yer isteyerek vardığı yer olur.

Öykülerin etkili olmasının nedeni dinleyenin kendi isteği ve kendi akıl yürütmesiyle bir fikri kabullenmesidir. Öykülerin sihirli etkisinin sırrı budur.

İnsan bir öykü dinlediğinde kendine o öykünün içinde bir rol biçer. Bu rolü gerçekleştirmek ister. Öyküler cesaret ve ilham verir. Bu nedenle öykülerin değiştirici, dönüştürücü ve iyileştirici bir etkisi vardır. Öyküler insana bu dünyada yalnız olmadığını, zorlukların sadece kendisinin başına  gelmediğini anlatır.

Bir şirketin çalışanlarına, o şirketin vizyon, misyon ve değerlerini sadece mantıklı önermelerle, power point sunumlarla anlatmak, bir babanın çocuğuna nasihat etmesi gibidir. Nasihat ne kadar etkiliyse vizyon ve misyonu şirket duvarlarına asmak da ancak o kadar etkilidir.

Elbette her şirketin vizyon, misyon ve değerleri olması gerekir. Bunlar bir şirkete yön gösteren kılavuzlardır ama bunları çalışanlara benimsetmesinin en etkili yolu, bu fikirleri öykülerle anlatmaktır. Mantık ve kanıtlar öyküleri destekler nitelikte olmalıdır.

Sakıp Sabancı çok başarlı bir öykü anlatıcısıydı. Sakıp Bey anlattığı öykülerle coşkusunu aktarır, ilham verirdi. Onu dinlediğimiz zaman anlattığı öyküde kendimizi bulur ve “Ben de yapabilirim.” hissine kapılırdık:

dili-oyku-2

“Lise talebesiydim. Ağır hastalık geçirdim. Tedavi üç yıl kadar sürdü. İlaçlar ve annemin şefkatli bakımı ile çok kilo aldım. Adım “Şişko”ya çıktı. Arkadaşlarımdan üç yıl geri kaldım. Yaşım on yedi – on sekize vardı. Okula gitmek istemedim. “Ben çalışacağım.” dedim. Babam anlayış gösterdi, öylece çalışma hayatına atıldım. Delikanlılığa geçiş dönemimde ağır bir hastalığa yakalanmam, beni çok genç yaşta iş hayatına yöneltti.

Ortam, benim çocuk yaşta iş hayatına heveslenmeme müsaitti. Babam iş delisi bir adamdı. Başka bir şey düşünmezdi. Çocuk yaşta hepimize çalışma aşkı verdi, iş öğretti. Hayatın çetin yollarında edindiği bilgileri, tecrübeyi cömertçe önümüze serdi. Bütün oğullar, asıl öğretmen olarak babamızı bilirdik. Hastalık araya girip de okuldan kopunca artık kendimi kocaman bir adam görüyorum ve “Ben çalışacağım.” diyorum. Yani çalışmaya hazırım, istekliyim ve babamın göstereceği her işi başaracağıma inanıyorum.

Yani ortam hazır, ben hazırım.

Demek ki, insanoğlu uygun bir ortamda önüne çıkan fırsatı değerlendirmeğe hazır oldu mu, hayatına bir yön verebiliyor. Bunda tesadüfün, şansın, kaderin rolü olduğu kadar; içinde yaşanılan ortamın, sahip olunan değer yargılarının da rolü var. Fırsattan yararlanmaya hazır olacaksınız.

İlimde de bu böyle değil mi? Laboratuara kapanmışsınız, deney üstüne deney yapıyorsunuz. Kütüphaneye kapanmışsınız, kitap üzerene kitap deviriyorsunuz. Neyi aradığınızı biliyorsunuz. Hedefiniz belli, hazırlığınız tamam. Aradığınızı bulacaksınız. Düşündüğünüzü yazacak, yaratacaksınız. Çünkü hazırsınız.

Hayatta tesadüf, fırsat, şans ancak onlardan yararlanmaya hazır olanların işine yarayabilir. Dikkatli, hevesli, çalışkan, sabırlı ve bir gayesi olan insan, tesadüfleri değerlendirebilir, fırsatları yakalar ve şansı kaçırmaz. “

Öyküler bize hayatın neden ve nasıl değiştiğini anlatır. Her öyküde beklenmedik bir olay bütün dengeleri alt üst eder. Bizler hayattan umut ettiklerimizle gerçekler arasında sayısız çelişki yaşarız. Ama hayatı değerli kılan sadece güzellikleri değil aynı zamanda hayatın zorluklarının verdiği enerjiyle kendimizi nasıl dönüştürdüğümüzdür. Nereden gelip nereye gittiğimiz yani hangi yolculuğu yaptığımızdır. (Robert McKee Story)

dili-oyku-3

Liderin kendisi de her insan gibi bir yolculuk yapar. Eğer beraberinde bu yolculuğa gönülden katılacak insanlar istiyorsa önce kendi yolculuğunun öyküsünü anlatması gerekir. Sonra her düşüncesini her fikrini öykülerle ifade etmesi gerekir.

Liderlik dili öykü dilidir.

Not:
Ben öykü anlatmanın önemini 2000’li yılların başında fark ettim. Beni öykü anlatma kavramıyla tanıştıran Alev Tekinak’a teşekkür ederim.

Bu yazıyı ilk kez 2009 yılında yazdım.

Yorumlar

  1. Temel bey,

    Elinize sağlık benim ifade edemediğimi çok net ifade etmişsiniz. Bende öykü ve fıkra anlatarak durumu özetlemeyi seven ve kullanan biriyim. Fakat bunları yapmak için öykülerle beslenmek gerekiyor, önerebileceğiniz bir kitap var mıdır?

    sevgiler

  2. Temel Bey.. Buradan Seçil hanıma cevap verbilir miyim…
    Bizim kültürümüz tasavvuf/sufizm geleneğinden hareketle hikaye anlatma konusunda epey zengin..
    Biz, Pusula Danışmanlık olarak verdiğimiz yönetici koçluklarında hikaye anlatma/mataforik anlatımdan çok yararlanıyoruz…
    Yazınız keyifle okudum….. her zamanki gibi:)

  3. merhaba temel bey,

    trt çocuk için hazırladığımız masal projesinin sunum dosyasına yazmayı düşündüğüm amaç yazısının içine, sizin öykü anlatmak yazınızın ’biz hayatı öykülerden öğreniriz…’ kısmından alıntı yapmak istiyorum. sakıncası var mı?

    saygılar, sevgiler,

    Berna Hanım,

    Elbette alıntı yapabilirsiniz.

    Sevgiler.

    Temel

  4. Ben bu sene başında ilk kez Alemşah Öztürk’ten dinlemiştim.
    Sadece işte değil sosyal yaşamda da hayatın akışını, belki de kişinin vizyonunu değiştirebilecek önemde bir konu olduğu görüşündeyim.
    Bu harika yazı için teşekkürler…

  5. Gerçekten çok etkileyici bir yazı, özellikle şu zaman da bir çok insanın defalarca okuması gerekli…
    Teşekkürler

  6. Merhaba;

    Öykülerdeki etkileşimin, sizin yazınız ile birleştirilmiş etkisinin gerçekliğini görmek beni çok memnun etti.

    İnsanların benimsemeleri ve ötesinde birlikte adım atmaları oldukça ilgi çekici.

    Benim iki sorum var; bir paylaşım yaptığınızda, karşınızdaki insan da bir anda kendi hikayesini anlatmaya başlıyor, bunun nedeni ne olabilir ? Bu nedeni öğrenerek belki de hikayeyi dinleyen insanı, ondan beklediğimiz harekete doğru yönlendirebiliriz.

    İkinci olarak da sizin hikayeniz o insan için çok yüce geliyor ve neden büyük bir çoğunluk kendini ruhsal olarak yukarı çekmek ve bundan cesaret alarak kendisi uygulamya geçmek yerine, hayranlıkla anlatıcıya bağlılık gösteriyor.

    Bu iki hususu sormamın endeni şu, çok az sayıda kişi hakikaten büyük liderleri yada ikna edici konuşmaları dinleyerek, tüm yaşamlarında taşları ciddi şekilde yerinden oynatıyorlar. Peki neden büyük çoğunluğa etki edip, bireysel harekete geçirme becerisi bu ikna edici konuşma da olmuyor? Bunun sebebi ne olabilir ?

    Siyasi liderler, toplumsal liderler konuşma yapıyorlar, delicesine bir bağlılık oluşuyor. Ama içlerinden çok az kişi çıkıyor ve o konuşmadan etkilenerek, kendisi bireysel olarak harekete geçiyor. Diğerleri ağzı açık hayranlar olarak nereye çeksen geliyor.

    Konuya dair açılımınızı yada görüşünüzü paylaşırsanız sevinirim.

    Sağlıcakla kalın.

    Sercan,

    Öncelikle çok geç cevap verdiğim için özür dilerim. Sebeperini tahmin ettiğini ve anlayışla karşılayacağını umuyorum.

    Sorduğun iki soru da çok anlamlı ve önemli. Bunlar beni de meşgul eden konular. Blog’da “Akıl ve Duygu” başlığı altında iki yazı var: Birincisi “Dünyada en adaletli dağıtılmış şey akıldır.” İkincisi “Zihniyet değiştirmek atomu parçalamktan zor.”

    Bu iki yazıda senin sorduğun sorulara cevap olabilecek açıklamalar var.

    Sevgiler.

    Temel

  7. Merhaba,
    Geçen yıl aldığım bir eğitimle, storytelling’in yöneticiler için ne kadar kritik olduğunu gördüm ve bildiğim kadarıyla yurtdışında bazı aktörler bu konuda yöneticilere koçluk yaparak yöneticilerin bu becerilerini geliştirmelerini sağlıyorlar.

    Bu konuda koçluk yapan sizin bildiğiniz bir kurum/şahıs var mı? Bilgi paylaşabilirseniz çok sevinirim.

    Seçil Hanım,

    Bugüne kadar Türkiye’de öykü anlatma konusunda eğitim veren bir kurumun/şahsın varlığından haberim olmadı. Bilgi edinirsem mutlaka paylaşırım.

    Temel

  8. Tekrar merhaba; bu yazıyı okuyan arkadaşlarla paylaşmak istedğim birsey var…Öykü cok iyi ve derinlere dokunan bir anlatım biçmi geçmişten günümüze .İçınde bulunduğumuz yanlız ve tekno ınsan döneminde sanki biraz ihmale uğradı ama halihazırda benimde bildiğim en iyi öğrenme ve öğretme tekniği. Muhakkak bilenleriniz vardır Yaratıcı Drama diye dilimize yeni bir kavram girdi Öyküler, hikayeler bu yol ile dramatize edilerek yaşanır kılınabiliyor. Gerek okul oncesi gerek okul dönemi ve yetişkinlikte uygulanabilirliği olan son derece keyifli ve yol aldıran bu etkinlik şirketlerinde coklukla tercih etmeye başladıkları bir eğitim biçmi…igilenen arkadaşlar olabilir diye düşündüm….

  9. Temel bey,
    Yazılarınızı paylaştığınız için bir kez daha teşekkür ederim.
    Haddim olmayarak Onur beyin istediği bilgiye istinaden http://www.gunisigikitapligi.com adresine bakabileceği bilgisini sizlerle paylaşmak isterim.

    Saygılarımla,
    Erkan DERNEK

  10. şahane bir yazı muhtemelen ilişkilerimi etkileyecek,elinize sağlık ben alıcağımı aldım.

  11. Temel bey elinize sağlık, konuyu çok güzel bir dille aktarmışsınız. boş vakitlerimde uzun süredir gönüllü olarak bir kurumda çocuklarla vakit geçiriyorum, anlatmaya çalıştığınız şeyi nerdeyse her hafta yaşıyorum, öykülerle ikna oluyorum.

    öykü diliyle anlatım konusunda kendimizi nasıl geliştirebiliriz ? rica etsem bu konuda bir yazı veya birkaç kaynak önerebilirmisiniz.

    sevgiler

    Onur Bey,
    Konuyla ilgili yararlanabileceğiniz kitap isimleri ve linklerini aşağıya yazıyorum.

    1. Robert Mckee, Story, Plato Film Yayınları

    http://www.ilknokta.com/urun/45149/Story–Robert-McKEE.html

    2. Annette Simons, Hikayenin Gücü, MediaCat Kitapları

    http://www.ilknokta.com/urun/80550/Hikayenin-Gucu–Annette-Simmons.html

    3. Joseph Campbell, Kahramanın Sonsuz Yolculuğu, Kabalcı Yayınevi

    http://www.ilknokta.com/urun/68401/Kahramanin-Sonsuz-Yolculugu–Joseph-Campbell.html

    4. Karen Armstrong, Mitlerin Kısa Tarihi. Merkez Kitaplar

    http://www.netkitap.com/kitap/68105/mitlerin_kisa_tarihi.htm

    5. Daniel H. Pink, Aklın Yeni Sınırları, MediaCat Kitapları

    http://www.ilknokta.com/urun/62979/Aklin-Yeni-Sinirlari–Daniel-H–Pink.html

    6. Ömer Tecimer, Sinema : Modern Mitoloji, Plan B.Yayınları

    http://www.ilknokta.com/urun/63075/Sinema-Modern-Mitoloji-Ciltli–Omer-Tecimer.html

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir