Şirketlerde Etkili Karar Nasıl Alınır?

Çoğumuz büyük şirketlerin ince eleyip sık dokuyarak karar aldığını ve hiç hata yapmadığını düşünürüz. Şirketlerin karar alma konusunda bizim bilmediğimiz başarılı yöntemleri olduğunu zannederiz. Ne de olsa işin içinde çok para, çok risk vardır. Bizler birey olarak duygusal kararlar alsak da kurumsal şirketlerin böyle  zafiyetleri olmadığını düşünürüz.

Ben iş hayatımın ilk yıllarında kurumsal şirketlerin hatasız kararlar aldığına inanırdım. Fakat deneyim kazandıkça, şirket yönetimlerinin yanlış karar almalarının hiç de zannettiğim gibi ender rastlanan bir durum olmadığını anladım.

Zihnimiz karar alırken bize çoğu zaman farkında olmadığımız, oyunlar oynar. Duygularımız zihnimizin bir bilgisayar gibi çalışmasını engeller. Zihnimizde “akıl sapmaları” oluşur. Duygularımızın yol açtığı bu sapmalar, bize hatalı karar aldırır.sirketlerde-etkili-karar-1

Karar alma mekanizmasının hiç de “mükemmel olmayan” bir doğası vardır. Bu, kişisel hayatımızda olduğu kadar kurumsal hayatta da geçerlidir. Sanıldığının aksine görkemli yönetim kurulu salonlarında alınan kararların pek çoğunda “akıl sapması” vardır.

Daniel Kahneman, Dan Lovallo ve Olivier Sibony yaptıkları çalışmalarda “akıl sapmalarını” en aza indirerek etkili karar almayı sağlayacak bir yöntem öneriyorlar. Harvard Business Review Dergisinin Haziran 2011 sayısında yayınlanan makalelerinde önerdikleri bu yöntemin bence her şirketin dikkate alması gerekir.

Daniel Kahneman, Don Lvollo ve Olivier Sibony etkili karar almak için 12 adımlık bir yöntem öneriyorlar:

1- Bu karar bir kişinin ya da bir gurubun çıkarına hizmet ediyor mu?

2- Bu kararı alanlar kendi kararlarına aşık olmuş ve onun eksikliklerini göremiyor olabilirler mi?

3- Karar alırken gruptaki herkes kendi gerçek görüşünü dile getirmiş midir yoksa uyumlu olmak adına karara onay mı vermiştir?

4- Acaba geçmişten kaynaklanan aşırı iyimserlik etkisiyle mi karar alınmıştır? Acaba içinde bulunulan durum aslında geçmişteki durumdan farklıyken, karar alanlar geçmiş durumla zorlama benzerlikler mi kurmuşlardır? Böyle yaparak geçmişteki başarılarını tekrar edeceklerini mi beklemektedirler?

5- Karara varırken incelenen seçenekler tarafsız bir şekilde değerlendirilmiş midir yoksa hep “akla yatan”, seçenekler mi yüceltilmiştir?

6- Acaba sadece eldeki verilerden hareketle mi karar alınmıştır yoksa gerçekten ulaşabilecek bütün bilgiler toplanmış mıdır?

sirketlerde-etkili-karar-2

7- Karara giderken seçenekler nasıl oluşturulmuştur? Bu seçenekler karar alıcıların alışkanlıklarının bir uzantısı mıdır? Gerçekten bütün seçenekler değerlendirilmiş midir ?

8- Bu karar için özel bir değerlendirme yapılmış mıdır  yoksa geçmiş deneyimlerden hareketle bir genelleme mi yapılmıştır?

9- Bu karar geçmişte yapılan bir hatanın devamı mıdır? Bu karar geçmişten gelen bir zararı kurtarmak adına alınmış olabilir mi?

10- Acaba karar alıcılar kendilerine fazla mı güveniyorlar? Bu güvenle muhtemel zorluklar ve engelleri hafife alıp küçümsüyor olabilirler mi?

11- Peki, bir “kötü durum senaryosu” düşünülmüş müdür? İşler yolunda gitmezse ne yapılması düşünülmektedir?

12- Alınan kararla çok kötümser düşünülmüş olabilir mi? Karar alıcılar risk almaktan korktukları için alınabilecek en iyi kararı almamış olabilirler mi?

Kişisel kararlarımızda hiçbirimizin bu kadar akılcı olmasını beklemiyorum; ama önemli kurumsal kararlarda mutlaka bu kurallara uyulması gerektiğini düşünüyorum. Şirketlerin bu “kontrol listesini” kullanarak daha kaliteli, daha etkili kararlar alacağını düşünüyorum.

Bu kontrol kuşkusuz lider tarafından yapılmalıdır. Liderin hem kendi alacağı kararlarda hem de kurum içinde alınan bütün kararlarda bu “kontrol listesini” uygulaması gerekir.

Liderin görevi, şirketi “akıl sapmalarından” korumaktır.


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Konuyla İlgili Makale ve Linkler

  1. Richard Thaler, Cass Sunstein; Nudges – web site

    http://nudges.org/
  2. Sylvain Bourjade, Bruno Jullien “Expertise and Bias in Decision Making”

    http://economix.fr/pdf/seminaires/lien/BourjadeJullien100115.pdf
  3. Cordelia Fine

    http://www.cordeliafine.com/
  4. Dan Airley “Predictably Irrational”

    http://www.e-reading.org.ua/bookreader.php/138702/Ariely_-_Predictably_Irrational%3B_The_Hidden_Forces_That_Shape_Our_Decisions.pdf
  5. Andrew Campbell and Jo Whitehead “How to test your decision-making instincts”

    https://www.mckinseyquarterly.com/How_to_test_your_decision-making_instincts_2598
  6. Daniel Kahneman and psychologist Gary Klein “Strategic decisions: When can you trust your gut?”

    https://www.mckinseyquarterly.com/Strategic_decisions_When_can_you_trust_your_gut_2557
  7. Daniel Kahneman, Dan Lovallo, and Olivier Sibony “The Big Idea: Before You Make That Big Decision”

    http://hbr.org/2011/06/the-big-idea-before-you-make-that-big-decision/ar/1
  8. Dan Lovallo and Olivier Sibony; “The case for behavioral strategy”

    https://www.mckinseyquarterly.com/The_case_for_behavioral_strategy_2551
  9. Charles Roxburgh, “Hidden flaws in strategy”

    https://www.mckinseyquarterly.com/Hidden_flaws_in_strategy_1288
  10. Anne Mulcahy, Kleiner Perkins’, Sir Martin Sorrell: “How we do it: Three executives reflect on strategic decision making”

    https://www.mckinseyquarterly.com/How_we_do_it_Three_executives_reflect_on_strategic_decision_making_2541?pagenum=3
  11. Dan P. Lovallo and Olivier Sibony “Distortions and deceptions in strategic decisions”

    https://www.mckinseyquarterly.com/Distortions_and_deceptions_in_strategic_decisions_1716
  12. David J. Snowden, Mary E. Boone , “Leader's Framework for Decision Making”

    http://hbr.org/product/a-leader-s-framework-for-decision-making-harvard-b/an/R0711C-PDF-ENG?Ntt=decision%2520making%2520and%2520bias&referral=00269&cm_sp=endeca-_-spotlight-_-link
  13. Andrew Campbell, Jo Whitehead, Sydney Finkelstein “Why Good Leaders Make Bad Decisions

    http://hbr.org/2009/02/why-good-leaders-make-bad-decisions/ar/1
  14. John S. Hammond, Ralph L. Keeney, and Howard Raiffa “The Hidden Traps in Decision Making”

    http://hbr.org/2006/01/the-hidden-traps-in-decision-making/ar/1
  15. Thomas Gilovich, Dale Griffin “Heuristics and Biases: The Psychology of Intuitive Judgment”

    http://assets.cambridge.org/97805217/92608/sample/9780521792608ws.pdf